Το Δούκα μετά την Επανάσταση

Η μεγάλη προσφορά του Δούκα σ’ όλο το διάστημα της Τουρκικής σκλαβιάς, αλλά πολύ περισσότερο όσο οι Τουρκαλβανοί Λαλαίοι κυριαρχούσαν και επιβάλλονταν σ’ όλη την περιοχή, δεν πήγε χαμένη. Αναγνωρίστηκε από το Ελληνικό κράτος η μεγάλη συμβολή του στον αγώνα στην περιοχή, πολύ δε περισσότερο στη διατήρηση της Ελληνικότητας του κόσμου. Θεωρήθηκε άξιο ν’ αναλάβει και να προσφέρει υπηρεσίες στον τόπο και στο ελεύθερο κράτος.

Η κατάσταση ήταν αξιοθρήνητη. Η φτώχεια και η πείνα τυραννούσε τον κόσμο. Έβγαινε από μια πολύχρονη σκλαβιά και έναν εξαντλητικό και πολύμοχθο αγώνα. Τα πάντα ήσαν καταστραμμένα. Η δυστυχία που επικρατούσε, δεν βοηθούσε στη δημιουργία τάξης, αλλ’ αντιθέτως, ήταν αιτία πολλών ανωμαλιών. Η προσπάθεια διοργάνωσης της ζωής, δεν εύρισκε ανταπόκριση. Ο κόσμος ήταν κουρασμένος, δεν είχε τη δύναμη να δημιουργήσει προϋποθέσεις που θα βοηθούσαν ν’ αναρρώσει από τη μεγάλη ταλαιπωρία και δυστυχία που τόσα χρόνια τον ταλαιπωρούσε η στυγνή βία και τρομοκρατία του κατακτητή. Η αγραμματοσύνη βασίλευε παντού.

Στις δύσκολες αυτές στιγμές πάλι το Δούκα ανέλαβε να συμβάλει στην ανόρθωση των πραγμάτων. Η διοίκηση του Ελληνικού κράτους του ανέθεσε το βαρύ έργο της οργάνωσης της περιοχής.

Η ελεύθερη χώρα, διαιρέθηκε σε δέκα νομούς και σαράντα επτά επαρχίες. Κάθε επαρχία σε δήμους με το Β.Δ. της 3/15-4-1833. Με το διάταγμα της 10/1/1834 επραγματοποιήθηκε η σύσταση των δήμων σ’ όλη την Επικράτεια. Μεταξύ των Δήμων που συστήθηκαν ήταν και ο Δήμος Κλαδέας, που περιελάμβανε τις περιοχές Δάρδιζα, Λάλα, Πόθου, Λάσδικα, Νεμούντα και Μηλιές με έδρα το Δούκα.

Με το από 18/12/1840 διάταγμα, οι Δήμοι συγχωνεύτηκαν σε οκτώ και οι δήμοι που υπήρχαν ήταν Κλαδέας, Πίσσης που περιλάμβαναν το Στραβοκέφαλο, Μοιράκα, Λούβρο, Λαγατούρα, Άσπρα Σπίτια, Λυκούρεσι καθώς και ο δήμος Κυθηρίων που περιλάμβανε το Κριεκούκι, Στρέφι, Σμύλα, Μπρούμα, Πουρνάρι, Καυκανιά, Πλάτανο σχημάτισαν το Δήμο Ολυμπίων.

Με την ανακήρυξη της σύστασης του Κράτους και με τις οδηγίες που έδινε ο Κυβερνήτης Καποδίστριας, άρχισε από το 1830 η καταγραφή των Εθνικών κτημάτων μεταξύ των οποίων έγινε πίνακας και για το Δούκα.

Από τα μητρώα αρρένων του Δούκα για το χρονικό διάστημα από 1824 έως 1850 φέρονται γραμμένοι οι παρακάτω κάτοικοι:

1) Χαρμπίλας Δημήτριος του Γενναίου το 1824
2) Ζαφειρόπουλος Πανάγος του Ζαφειρίου το 1834
3) Φραγκούλης Λεωνίδας του Ιωάννη το 1834
4) Δούζας Γιαννάκης του Νικολάου το 1834
5) Κουμπάτης Νικόλαος του Κων/νου το 1837
6) Χρυσανθακόπουλος Αριστείδης του Χρυσανθάκη το 1837
7) Χατζής Γιαννίκος του Παναγιώτη το 1839
8) Δούζας-Αγγελόπουλος Σπύρος του Αγγελή το 1839
9) Χρυσανθακόπουλος Ζαχαρίας του Χρυσανθάκη το 1842
10) Μιχαλόπουλος Παρασκευάς του Μιχαήλ το 1844
11) Κανελλόπουλος Αντώνιος του Κανέλου το 1846
12) Κουμπάτης Γεώργιος του Κων/νου το 1847
13) Ροδόπουλος Κων/νος του Ρόδη το 1847
14) Δημητρακόπουλος Σπυρίδων του Κανέλου το 1849
15) Κουμπάτης Σπυρίδων του Κων/νου το 1849
16) Λαμπρόπουλος Παναγιώτης του Ιωάννη το 1849
17) Παπαγεωργίου Ευθύμιος του Γεωργίου το 1849
18) Φραγκούλης Κων/νος του Ιωάννη το 1849
19) Φωτόπουλος Ιωάννης του Γρηγορίου το 1849
20) Δούζας-Αγγελόπουλος Ιωάννης του Αγγελή το 1849
21) Βαρουξής Ανάστος του Παναγιώτη το 1850

δηλαδή αναφέρεται περιορισμένος αριθμός κατοίκων.

Για το αυτό χρονικό διάστημα δηλαδή από 1830 έως 1850 στην ιστορική έρευνα τριάντα δύο χωριών της Ηλείας του Βύρωνα Δάβου αναφέρονται ως κάτοικοι του Δούκα και οι παρακάτω:

1) Αθανασόπουλος Ιωάννης (δημογέροντας)
2) Αποστολόπουλος Αχιλλέας του Κων/νου
3) Ασημακόπουλος Αθανάσιος του Γεωργίου
4) Βασιλόπουλος Δημήτριος του Κων/νου
5) Βακαλόπουλος Αθανάσιος του Γεωργίου
6) Βαρουξής Χρήστος του Αριστείδη
7) Γεωργακόπουλος Παναγιώτης του Αριστείδη
8) Γκοτζιάς ή Γκοτσιάς Νικόλαος του Αντωνίου
9) Γκοτζιάς Χρήστος του Νικολάου
10) Γκοτζιάς Παναγιώτης του Ευθυμίου
11) Γκοτζιάς Γεώργιος του Παναγιώτη
12) Δημακόπουλος Γεώργιος του Αντωνίου
13) Δημακόπουλος Κανέλλος του Αθανασίου
14) Δημακόπουλος Παναγιώτης του Κανέλλου
15) Δημητρόπουλος Δημήτριος του Αναστασίου
16) Ζαφειρόπουλος Σταύρος του Αλεξίου
17) Καννελής Πάκης του Χρήστου
18) Κανελλής Γιαννάκης του Γεωργίου
19) Καπογιάννης Σταμάτιος του Κων/νου
20) Κωνσταντόπουλος Παναγιώτης του Σπύρου
21) Κωνσταντόπουλος Χρήστος του Γεωργίου
22) Μιχόπουλος Κων/νος του Γεωργίου
23) Νικολάου Χρήστος (ιερέας)
24) Παναγόπουλος Κων/νος του Βασιλείου
25) Πολιτάκης Γεώργιος του Ιωάννη
26) Παπακωνσταντίνου Κων/νος του Ιωάννου (ιερέας)
27) Παπαγεωργάκης Χρυσαντάκης (δημογέροντας)
28) Πολιτάκης Δημήτριος του Γεωργίου
29) Παπαγεωργίου Γεώργιος του Μιχ. (ιερέας)
30) Παπαμιχαλόπουλος Δημήτριος του Νικ.
31) Παπαμιχαλόπουλος Κων/νος του Μιχαήλ
32) Παπαχριστόπουλος Νικόλαος του Αριστείδη
33) Παναγιωτόπουλος Κων/νος του Γεωργίου
34) Ροδόπουλος Ρόδης του Λεωνίδα
35) Σπηλιόπουλος Δημήτριος του Γεωργίου
36) Τζίμης Κων/νος του Δημητρίου
37) Φωτόπουλος Γρηγόριος του Φωτίου
38) Χαρμπίλας Δημήτριος του Γεωργίου
39) Χρονόπουλος Χαράλαμπος του Διονυσίου και
40) Χαριτόπουλος Γιαννάκος του Αναστασίου

Καταχωρήθηκαν όπως ακριβώς αναφέρονται χωρίς ημερομηνίες για τον καθένα. Όλα τα στοιχεία που υπάρχουν αποδεικνύουν ότι το Δούκα ήταν πιο οργανωμένο και η ζωή των κατοίκων ανεκτότερη. Η ευθύνη για την οργάνωση των υπηρεσιών του κράτους ήταν ακόμη βαρύτερη. Ο πληθυσμός στο Δήμο άρχισε να μεγαλώνει και οι δυσκολίες περισσότερες.

Το σπουδαιότερο θέμα που απασχολούσε τους Δουκαίους ήταν η Παιδεία. Τους βάρυνε η κληρονομιά της μόρφωσης που είχαν και κατά τους χρόνους της σκλαβιάς. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της προσπάθειας που έκαναν οι Δουκαίοι στην οργάνωση των σχολείων. Ο επίτροπος Π. Α. Αναγνωστόπουλος με αναφορά του προς τη Διοίκηση υπό ημερομηνία 23/3/1830, μεταξύ άλλων λέγει: ’’Αλλά που θέσωμεν του φιλότιμους Γαστουναίους, Πυργίους", "Οι Δουκαίοι μόνοι των, αυθορμήτως, κινούνται εις καταβολάς χρηματικάς, για να ίδωσι σχολεία στην επαρχία των". Η προσπάθεια αυτή συνεχίστηκε. Δεν εφείσθησαν κόπως και προσπαθειών, αλλά και υλικών προσφορών για την οργάνωση και προώθηση της παιδείας μέχρι των τελευταίων χρόνων. Θεωρούσαν ότι η φύση των ανθρώπων είναι σαν το χωράφι της γης. Καλό κι αδούλευτο χωράφι φυτρώνει αγκάθια και βότανα άχρηστα. Ενώ καλλιεργημένο θρέφει, υψώνει τα καρποφορότερα φυτά.

Δάσκαλοι όμως για να λειτουργήσουν σχολεία δεν υπήρχαν, εκτός ολίγων πρακτικών. Άρχισε να εφαρμόζεται το σύστημα της αλληλοδιδακτικής. Ήταν ένας τρόπος αντιμετώπισης των αναγκών που παρουσιάζονταν στην κοινωνία, γιατί το κράτος βρισκόταν στα σπάργανά του. Ο δάσκαλος των σχολείων ανέθετε σε προηγμένους μαθητές, που εκαλούντο πρωτόσχολοι, την διδασκαλία. Εδίδασκαν ανάγνωση και γραφή σ’ άλλους, λιγότερο απ’ αυτούς καταρτισμένους μαθητές και την τήρηση της τάξης. Ένα προϊόν ανάγκης στην έλλειψη δασκάλων. Η μέθοδος πανάρχαιη. Κατά τον Ξενοφώντα ’’Συναντάμε τη σύσταση ποδηγέτησης μικρότερων παιδών από μεγαλύτερους”. Το σύστημα αυτό εφαρμοζόταν μέχρι το 1880. Ένα τέτοιο σχολείο λειτούργησε στη Δημητσάνα από τον Δημητσανίτη Νεόφυτο Νικητόπουλο που λειτούργησε κατά τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας και συνέχισε μετά την ανεξαρτησία (Γενικά Αρχεία του Κράτους).

Το βαρύ ελάττωμα που είναι στο αίμα των Ελλήνων, η διχόνοια, το σαράκι που μας κατατρώει και μας καταστρέφει, δεν άργησε ν’ ανθίσει μεταξύ των κατοίκων της περιοχής. Τα τετρακόσια χρόνια της σκλαβιάς και της ταπείνωσης δεν μας συνέτησαν. Δεν μας έκαναν να καταλάβουμε ότι μόνο με τη συνεννόηση ο τόπος θα πάει μπροστά.

Έτσι βλέπουμε να δημιουργούνται διαφορές μεταξύ των κατοίκων του ίδιου Δήμου. Ιδιαίτερα παρατηρήθηκαν αντιθέσεις μεταξύ των χωριών Δούκα και Κριεκουκίου, που δυστυχώς τις προωθούσαν οι πολιτικοί παράγοντες των χωριών. Παρατηρήθηκε το φαινόμενο οι υπηρεσίες του Δημοσίου να εναλλάσσονται μεταξύ των χωριών αυτών, ανάλογα με την επικράτηση των κομμάτων που υποστήριζε το καθένα, αντί να τηρηθεί με δικαιοσύνη ο πολύδακρυς αγώνας, ν’ ανθίσει στις ψυχές η πολύριζη κληρονομιά του Εικοσιένα (κατά τον Τερτσέτη).

Η δημοτική αρχή του Δήμου Ολυμπίων μετατίθεται από το Δούκα στο Κριεκούκι και τανάπαλιν.

Στο Δήμο λειτουργούσε έδρα Ειρηνοδικείου, έδρα Χωροφυλακής, Τηλεγραφείο, Συμβολαιογραφείο που όπως αναφέρθηκε, μοιραζόταν μεταξύ Δούκα και Κριεκουκίου.

Πρώτος δήμαρχος του Δήμου εξελέγη ο Ανάστος Σπηλιόπουλος από το Δούκα.

Στις 27/7/1861 η Δημοτική Αρχή μετατίθεται από το Δούκα στο Κριεκούκι.

Στις 21/1/1863 το Ειρηνοδικείο ορίζεται να έχει έδρα το Δούκα αντί του Κριεκουκίου.

Στις 27/5/1864 μετατίθεται η έδρα του Δήμου από το Κριεκούκι στο Δούκα.

Στις 12/6/1865 η έδρα του Ειρηνοδικείου επέστρεψε από το Δούκα στο Κριεκούκι μ’ ενέργειες του Υπουργού Δικαιοσύνης Λυκούργου Κρεστενίτη.

Στις 16/9/1866 ορίζεται ότι το Ειρηνοδικείο θα λειτουργεί από αρχές Απριλίου μέχρι το τέλος Οκτωβρίου στο Δούκα και από αρχές Νοεμβρίου μέχρι τέλος Μαρτίου στο Κριεκούκι. Αρχές Μαρτίου ορίζεται ότι διαρκώς θα λειτουργεί στο Κριεκούκι.

Στις 22/9/1879 έγιναν εκλογές βουλευτικές. Στο Δούκα λειτουργούσε το Βήτα (Β’) εκλογικό τμήμα όπου έγιναν πολλές ανωμαλίες. Οι Δουκαίοι υποστήριζαν το κόμμα με τον Αυγερινό. Η Εφορευτική Επιτροπή αποτελείτο από τον παππού μου, Πανάγο Γκοτζιά, τον Κουρνούτο από το Στρέφι και τον Αγγελόπουλο από το Κριεκούκι με βοηθό τον Σπύρο Βαρουξή, άλλοτε Δήμαρχο στο Δούκα. Τον Ιανουάριο του 1880 συστήθηκε ειδικό συμβολαιογραφείο στην περιφέρεια του Ειρηνοδικείου Ολυμπίων και διορίστηκε συμβολαιογράφος ο Κων/νος Παπαμιχαλόπουλος και θα λειτουργούσε από τον Απρίλιο μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου στο Δούκα και από τον Οκτώβριο μέχρι Μάρτιο στο Κριεκούκι. Τον Οκτώβριο του 1880 έγινε μετάθεση της έδρας του συμβολαιογράφου από το Κριεκούκι στο Δούκα.

Το 1896 ιδρύθηκε Ελληνικό σχολείο στο Δούκα. Το 1906 ανασυστήθηκε το Ταχυδρομικό γραφείο στο Δούκα. Όλη η παραπάνω αναφορά δείχνει μια σαφή εικόνα της αντιπαλότητας μεταξύ των δύο χωριών, η οποία υποκινόταν από τον κομματισμό.

Τον Γενάρη του 1910 γίνονται συγκεντρώσεις για την αναγνώριση Ειρηνοδικείου στο Δούκα. Με το Ν.Δ.Ν.Ζ. της 10/2/1912 περί συστάσεως Δήμων και Κοινοτήτων καταργήθηκαν οι δήμοι και διαιρέθηκε η χώρα ανάλογα με τον πληθυσμό σε δήμους και κοινότητες. Έτσι η κάθε κοινότητα απόκτησε δικής της οντότητα και βοήθησε του κατοίκους να δείχνουν περισσότερο ενδιαφέρον και προσπάθεια για το δικό τους συμφέρον. Στις 23/12/1929 έγινε ξεχωριστός νομός η Ηλεία που προηγουμένως περιλαμβανόταν στο νομό Αχαϊοήλιδος.

Τον ίδιο χρόνο καταργήθηκαν τα Σχολαρχεία και μετατράπηκαν σε διτάξια ημιγυμνάσια μεταξύ των οποίων και το Σχολαρχείο Δούκα. Στις 16/11/1929 ορίστηκε το Πταισματοδικείο να δικάζει στο Δούκα και στο Λάλα.

Ο ανταγωνισμός που αναφέρθηκε μεταξύ Δούκα και Κριεκουκίου που ταλαιπώρησε τον κόσμο στην περιοχή υποχώρησε.

Με πρόταση που οφείλεται στον Ιωάννη Κωλέττη το 1835 και καθιερώθηκε από 15 Μαρτίου 1837 με εισηγητή τον Γεώργιο Γλαράκη, η 25η Μαρτίου ως Εθνική Εορτή. Ένα τάμα τιμής στη μνήμη του Εικοσιένα, όπου εξυμνούνται η σημασία της γιορτής οι άνθρωποι που με το αίμα τους και τον ηρωισμό τους, σαν νέοι Μαραθωνομάχοι, δημιούργησαν εκείνη την εποποιία. Κάθε 25η Μαρτίου ανάβει το καντήλι του ’21 και διαλαλεί τη δόξα και το μεγαλείο του αγώνα.

Το 1922 είναι γνωστό ότι έγινε η Μικρασιατική Καταστροφή. Ο προσφυγικός κόσμος δημιούργησε τεράστια προβλήματα. Χρειάστηκε πολύς αγώνας να συνέλθει η χώρα. Και τα κατάφερε γιατί ο δυναμισμός των προσφύγων που διοχετεύτηκε σιγά σιγά, η εργατικότητά τους και ο τρόπος ζωής τους, δημιούργησε νέους ορίζοντες προσοδοφόρους. Η οικοτεχνία και βιομηχανία ανδρωνόταν στα αστικά κέντρα και τράβαγε τον κόσμο γιατί εύρισκε συνεχή δουλειά. Παρά ταύτα τα χωριά κράταγαν και υπήρχε ζωντάνια. Η τιμή των βιομηχανικών προϊόντων ανέβαινε χωρίς έλεγχο, ενώ οι τιμές των γεωργικών προϊόντων συρρικνωνόταν. Η ζωή μεταξύ των πόλεων και των χωριών είχε μεγάλη διαφορά. Το Δούκα για ορισμένο διάστημα, παρά την πρόωρη μετανάστευση, διατήρησε το εμπόριο σε ικανοποιητικό επίπεδο.

Οι ανωμαλίες που δημιουργήθηκαν μετά τον πόλεμο του 1940 εξανάγκασαν τη δύναμη που διακινούσε το εμπόριο, το κεφάλαιο, να εγκαταλείψει το χωριό. Μεταφέρθηκε στην πρωτεύουσα και στις άλλες πόλεις. Ήταν το τελειωτικό χτύπημα. Η φυγή από το χωριό και η εγκατάσταση στα αστικά κέντρα ήταν καθολική. Δεν έφευγαν μόνο τ’ αγόρια, όπως γινόταν τα παλαιότερα χρόνια, που πήγαιναν για σπουδές, αλλά κι εκείνα που δεν τα βοηθούσαν οι πνευματικές τους δυνατότητες, ακόμα όμως και τα κορίτσια. Δεν τα τράβαγαν και αυτά οι αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες. Έφευγαν για τα κέντρα, όπου έριξαν το δυναμισμό τους, δημιούργησαν επιχειρήσεις, μπήκαν σε υπηρεσίες, ανέβηκαν σ’ αξιώματα κι έγιναν παράγοντες της οικονομίας της χώρας. Τ’ αποτελέσματα για τα χωριά, πολύ περισσότερο για το Δούκα, ήταν τραγικά. Η αδυναμία και ο ζήλος των Δουκαίων προς τα γράμματα και τις επιστήμες τους έδειχνε προς τα εκεί το δρόμο. Δεν διέκριναν ότι άλλα επαγγέλματα και τέχνες, όπως και ορισμένα που παλαιότερα ευδοκιμούσαν στο χωριό, ήσαν πιο προσοδοφόρα. Έτσι τα παιδιά των χωριών έπαιρναν τον ομματιών τους για άλλη γη, για άλλα μέρη.

 

* Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο «Η ιστορία του χωριού Δούκα – Ηλείας» του επίτιμου δικηγόρου Κωνσταντίνου Ιωάννου Γκοτζιά.