Πνευματικές Πηγές - Το Σχολείο

Οι Δουκαίοι αγαπούσαν τα γράμματα και τα καλλιεργούσαν. Τα σχολεία ήταν η ανταύγεια του πόθου των Δουκαίων για την παιδεία, που τους έδινε τη δυνατότητα να διαβάζουν και εκφράζουν τα κείμενα.

Η έναρξη του σχολείου γινόταν με αγιασμό, όπου αναφερόταν: "Κύριε, ο Θεός Υμών, φως οικών η πηγή της Σοφίας και της γνώσης, βοήθησέ μας".

Στο Δούκα δεν έλλειψε ποτέ σχολείο που μόρφωνε τους Δουκαίους. Ήταν η Σχολή Παπαγεωργάκη. Μαζί με τη Σχολή υπήρχε και η βιβλιοθήκη. Ήταν μια μορφωτική κυψέλη που έδινε φως και δύναμη, πηγή φωτισμού, κύρος προς τους Τουρκαλβανούς. Οι Δουκαίοι ήσαν οι περισσότερο μορφωμένοι ολόκληρης της Ηλείας. Γι’ αυτό τους έλεγαν καλαμαράδες. Ήσαν συνδεδεμένοι με το σχολείο. Το εργαστήριο της γνώσης. Στο Δούκα υπήρχε παιδευτική υποδομή καθ’ όλο το διάστημα της δουλείας και βάσει αυτής οικοδόμησαν την παιδευτική τους εξέλιξη. Η μορφωτική κατάσταση που επικρατούσε, τραβούσε τους μορφωμένους της Ηλείας και άλλων περιοχών, οι οποίοι εκτός από τη συμπαράσταση που εύρισκαν, εύρισκαν και ασφάλεια. Προσωπικότητες, του Βιλαέτη, του Κοροτζή, των Αυγερινών και άλλων από τη Ζάκυνθο, την Κεφαλονιά, Γορτυνία, Καλάβρυτα είχαν εγκατασταθεί και συνδεθεί με το Δούκα.

Οι Δουκαίοι θεωρούσαν σαν σκοπό της παιδείας την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων. Η ανάπτυξη της Εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και η διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες. Θεωρούσαν τα γράμματα τις πιο ευγενικές ασκήσεις, από τους υψηλούς πόθους. Σχολείο ο αρμονικός ναός της παιδείας. Κυβερνήτης του βίου. Φυτώριο της πνευματικής, ηθικής, θρησκευτικής αναγέννησης. Οι Λαλαίοι αγάδες είχαν Δουκαίους γραμματικούς που τους διεκπεραίωναν τις υποθέσεις τους. Είναι γνωστή η ιστορία του Πανάγου Ροδόπουλου, που ήταν γενικός γραμματέας του πρώτου Αγά των Λαλαίων. Είχε φοιτήσει στη σχολή Παπαγεωργάκη. Ο Παναγιώτης Χατζής διεύθυνε τα εργαστήρια κατασκευής κοντογουνών. Ο Χριστόπουλος ήταν διαχειριστής των Αγάδων. Λεπτομερή στοιχεία χάθηκαν μετά την καταστροφή της βιβλιοθήκης που μετατράπηκε σε φυσέκια μαζί με τα εκκλησιαστικά βιβλία του Αγίου Νικολάου, της Μονής Δίβρης και της βιβλιοθήκης της Δημητσάνας και των θησαυρών που φύλαγαν.

Έχοντας αυτό το προνόμιο στα χέρια τους, αξιοποίησαν τη φιλία και τις σχέσεις τους με τους Τουρκαλβανούς και τους ενέπνευσαν εμπιστοσύνη προς όφελος όχι μόνο του χωριού και της όλης περιοχής, αλλά και του επαναστατικού κινήματος απελευθέρωσης του Έθνους. Ακόμη και οι Τουρκαλβανοί αν και ήσαν μουσουλμάνοι - ισλαμιστές έπαιρναν μέρος σε θρησκευτικές γιορτές και άλλες γιορταστικές εκδηλώσεις, παρασυρόμενοι από τους πατριώτες μας. Μάρτυρας του λαμπρού παρελθόντος της αδυναμίας των Δουκαίων στην παιδεία, τα λείψανα του τελευταίου οικοδομήματος που στέγαζε το Γυμνάσιο Δούκα. Στέκει βουβό και παραπονεμένο. Υπάρχει ακόμα η ταμπέλα με την επιγραφή Γυμνάσιο Δούκα. Το άψυχο κτίριο που έχει μολαταύτα μια αληθινή ζωή μέσα του, μια ζωή που την διατηρούσε με ευλάβεια και στοργή, μέχρι που παραδόθη θλιβερή και χωρίς διαμαρτυρία κανενός στον ύπουλο υπονομευτή. Στο ίδιο σημείο υπήρχαν τα παλαιά σχολεία. Ήταν μια διόροφη οικοδομή. Το ισόγειο, το οποίο στέγαζε το Δημοτικό σχολείο. Εκεί έπαιρναν τα παιδιά τις πρώτες βάσεις, τις πρώτες κατευθύνσεις μάθησης, τα πρώτα φώτα για να βαδίσουν τα παραπάνω σκαλοπάτια. Δίδαξαν αξιόλογοι δάσκαλοι που μπορεί να μην είχαν τη μόρφωση των σημερινών δασκάλων, είχαν όμως την αγάπη προς τα παιδιά και δούλευαν με αυταπάρνηση και με πενιχρή αμοιβή. Προσόντα που δυστυχώς λείπουν από τους νεώτερους και μορφωμένους εκπαιδευτικούς. Ένας από αυτούς ήταν ο δάσκαλος Σκιαδιώτης από τον Πλάτανο, που είχε συνδεθεί και συγγενικά με το χωριό. Ένας άλλος, ήταν ο Νικόλαος Κοτσιράς, από τα χέρια του οποίου περάσαμε πολλοί και πήραμε τα φώτα του. Αυστηροί και επιβλητικοί. Οι άνθρωποι που αγωνίζονταν να εμφυσήσουν στη ψυχή και τη σκέψη των παιδιών την αγάπη στην πατρίδα, την οικογένεια, τη θρησκεία. Με το συναίσθημα και τη φαντασία προσηλωμένη στην πατρίδα και με την έμπνευση όχι άσχετη από την καλλιέργεια των πνευματικών δυνάμεων, που στα 400 χρόνια της σκλαβιάς είχε επιβληθεί η παρακμή των αξιών.

Στον πάνω όροφο της οικοδομής ήταν πρώτα τα γραφεία του Ελληνικού Σχολείου (Σχολαρχείου) και μετέπειτα του Ημιγυμνασίου. Πιο πέρα, στο σπίτι του Λεωνίδα Βαρουξή, ήταν άλλες αίθουσες. Μια αίθουσα στο ισόγειο και μια στον όροφο. Μάρτυρας και τούτο ενός λαμπρού παρελθόντος. Κλείνει μέσα του τις φωνές των μαθητών και τις συμβουλές και νουθεσίες των διδασκόντων. Τα θρανία απλά, και για τρεις - τέσσερεις μαθητές το καθένα. Δεν υπήρχαν καλοριφέρ και ζεστασιά. Καμία σόμπα κάπου κάπου μπορεί να έκαιγε το βαρύ χειμώνα, με ξύλα, που πήγαιναν οι μαθητές και η Κοινότητα.

Δύσκολες στιγμές με χιόνια και βροχές, ιδιαιτέρως για τους μαθητές που έρχονταν καθημερινά με τα πόδια από τα γύρω χωριά. Εύρισκαν καταφύγιο και συμπαράσταση στα σπίτια του χωριού. Υπήρχε όμως η θέληση, η πίστη και η ζεστασιά των παιδιών για μάθηση που υπερπηδούσαν κάθε εμπόδιο. Δεν διαμαρτύρονταν οι μαθητές για τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν. Δεν έκαναν καταλήψεις όπως συμβαίνει σήμερα. Δεν υπήρχαν φροντιστήρια και βοηθήματα. Λίγα τετράδια και λιγοστά βιβλία στην πάνινη τσάντα και μέσα το λιγοστό ψωμί με κανένα κρεμμύδι ψημένο για μεσημεριανό φαγητό, γιατί μαθήματα γίνονταν πρωί και απόγευμα. Μάθαιναν όμως γράμματα, παρά τις δυσκολίες που είχαν μπροστά τους. Μάθαιναν σεβασμό προς εκείνους που μοχθούσαν να τους διδάξουν. Σεβασμό προς κάθε μεγαλύτερο και σεβαστότερο. Οπλίζονταν με αγωγή. Η παιδική φαντασία τα ενέπνεε, τα τροφοδοτούσε με ιδέες που απεικόνιζαν τον αγώνα της ζωής. Η ζυγαριά έγερνε πάντα στην πλευρά του πνεύματος. Προσπαθούσαν να κοιτάζουν σιγά σιγά μέσα στη ψυχή του κάθε παιδιού το ιδιαίτερο φως, από τον ήλιο ως τα άστρα, και βαθμιαία να τ’ ανεβάζουν, σαν το λάδι προς το λύχνο, στον παρθένο και αυθόρμητο λογισμό.

Ήθελαν να βαδίζουν εμπρός και το πετύχαιναν παρά τη φτώχεια και τις στερήσεις που τα έδερνε. Δεν εκάμπτωνταν, δεν οπισθοχωρούσαν. Αντιμετώπιζαν τα πάντα με υπομονή και αισιοδοξία. Οι ασχολίες των κατοίκων και οι συνθήκες ζωής, κινητοποιούσαν την παιδική φαντασία, τα ενέπνεαν, τα τροφοδοτούσαν να εκφράσουν την προσωπικότητά τους και να δημιουργήσουν στόχους που έβαζε το καθένα για την προκοπή του. Η πνευματική ανάπτυξη του καθενός παιδιού, βασίζεται και στην πολύπλευρη και πολυποίκιλη σχέση του με το περιβάλλον στο οποίο ζούσε και σ’ άλλους παράγοντες. Τα μάτια κάθε παιδιού ατενίζουν, όπως πάντα, προς το αύριο και εκφράζουν με τις εκδηλώσεις του το ψυχικό του κόσμο. Ζωγραφίζουν τη ψυχή του κι εξωτερικεύουν τις εικόνες που έχει αποτυπώσει μέσα του.

Αυτό το πνευματικό περιβάλλον επικρατούσε στο Δούκα, που το μετεφύτευε και το μετέδιδε σ’ όλη την περιοχή. Γι’ αυτό όσοι γνώριζαν το Δούκα το θεωρούσαν σαν πνευματικό τους πατέρα. Σαν πηγή καθοδήγησής τους. Σαν προστάτη τους, σαν εμπνευστή τους.

Οι Δουκαίοι γενικά είχαν αγάπη στα σχολεία. Είχαν γίνει βίωμά τους. Ήταν δεμένοι με αυτά. Ντόπιοι και ξενιτεμένοι βοήθησαν και εξόπλισαν τα σχολεία με πλούσια βιβλιοθήκη, με όργανα αθλητισμού και μόρφωσης. Έφυγαν όλα μαζί με τα σχολεία. Έξω από το έρημο κτίριο υπάρχουν τα λείψανά τους.

Αυτό το τεράστιο και δημιουργικό έργο προσέφερε το Δούκα στην Ορεινή Ηλεία και την ευρύτερη περιοχή. Κι όμως μετά από ζωή ενός αιώνα περίπου του Γυμνασίου, μεταφέρθηκε με τις ύπουλες ενέργειες των γειτόνων και των πολιτικών του Νομού μας σε άλλη Κοινότητα. Η μεγάλη προσφορά δεν εκτιμήθηκε από την Πολιτεία και τους πολιτικούς που το μόνο που εκτιμούν και ζυγίζουν είναι ο κομματαρχισμός και ο αριθμός των ψήφων. Δεν είχαν την πνευματική δύναμη κι ανωτερότητα να ενισχύσουν τις εστίες, που έδιναν φως και ζωντάνια στον τόπο. Ο πνευματικός φάρος που φώτιζε την περιοχή κι έδινε στην κοινωνία πνευματικούς ανθρώπους, έσβησε. Το Δούκα φτώχεινε. Έχασε τη δύναμή του, έχασε την πνοή του. Έχασε τα φτερά της πνευματικής του δημιουργίας. Η πνευματικότητα όμως των Δουκαίων υπάρχει όπου κι αν βρίσκονται. Δεν παύουν να τιμούν τον τόπο που τους γέννησε και τους φώτισε. Δεν παύουν να ασχολούνται με τα γράμματα και τις επιστήμες. Έχουν μέσα τους το “μικρόβιο” της μάθησης. Το γονίδιο της προόδου. Επιδίωξη της παιδείας δεν είναι μόνο η κατάρτιση για εξασφάλιση μιας ανετότερης ζωής, αλλά ν’ ανυψώνει το μορφωτικό επίπεδο ενός λαού, να του ανοίγει νέους ορίζοντες. Ν’ αναταράξει τον ψυχικό κόσμο για μια ζωή με ιδανικά, με αξίες που βρίσκονται σε νάρκη κάτω από το πέλμα κατακτητή, οιοδήποτε και αν είναι το όνομά του, και της ανέχειας.

Τα χρόνια περνούν, οι εποχές αλλάζουν τα ενδιαφέροντα. Τα παιδιά ακολουθούν το νέο ρυθμό. Προσαρμόζονται με την εξέλιξη. Ελπίζουμε να μη χάσουν το άρωμα της αγάπης, τη θέρμη των συναισθημάτων, το ξεδίψασμα προς την πατρίδα. Η παιδεία πρέπει να θεμελιώνεται στην επιστημονική πρόοδο και αγωγή. Να μορφώνονται οι άνθρωποι με δράση και χαρακτήρα. Να έχουν δύναμη, θέληση, δύναμη ενθουσιασμού και ακτινοβόλου ήθους.

 

* Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο «Η ιστορία του χωριού Δούκα – Ηλείας» του επίτιμου δικηγόρου Κωνσταντίνου Ιωάννου Γκοτζιά.