Πνευματικές Πηγές - Η Εκκλησία του Χωριού

Η εκκλησία δεν είναι το απλό ή μεγαλόπρεπο οικοδόμημα, αλλά η μητέρα που αγαπάει, που εμπνέει, που συγχωρεί, που βοηθάει τον πιστό στη δημιουργία. Είναι ο τόπος στον οποίο γεννήθηκαν και ανδρώθηκαν τα ιδεώδη με τα οποία θερμαίνονταν πάντοτε η Ελληνική Φυλή. Είναι η κιβωτός της ψυχής και της ζωής, του νου και της σκέψης.

Ο άνθρωπος έχει ανακαλύψει πνευματικούς δρόμους πολύ πιο σημαντικούς από εκείνους που καλύπτουν το ανθρώπινο σώμα. Κάθε παιδί, ατενίζει προς το μέλλον και προσπαθεί να εφοδιασθεί και να οπλισθεί από την καθημερινή ζωή, την πραγματικότητα και το πνευματικό περιβάλλον και με τα εφόδια αυτά να εκδηλώνει και να εξωτερικεύει ό,τι έχει αποτυπώσει μέσα του. Μια από τις πηγές από τις οποίες εφοδιάζεται είναι η Εκκλησία.

Με μεγάλη συγκίνηση, η ματιά κάθε Δουκιώτη, αγκαλιάζει την Εκκλησία του χωριού μας, που χρόνια, αιώνες, στέκει ακλόνητη και καλωσορίζει τον κάθε πιστό που περνά δίπλα της και χαιρετά μ’ ένα σταυρό που απευθύνει τρεις φορές προς το κτίριο που κρύβει 
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάουαστήρευτους πνευματικούς θησαυρούς και τους χαρίζει σ’ όποιον τους ζητήσει. Είναι το πρώτο κτίριο που συναντάς όταν μπαίνεις στο χωριό. Στεγάζει, εκτός των άλλων, παλιές εικόνες που αποτυπώνουν τη σωτηριακή σχέση του Θεού με τον άνθρωπο και τον κόσμο.

Στεγάζει τον προστάτη του χωριού μας Άγιο Νικόλαο. Το κτίριο δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη αρχιτεκτονική τέχνη. Είναι μια μονόκλιτη οικοδομή, σκεπασμένη με κεραμίδια. Έχει οικοδομηθεί σε πολύ παλιά εποχή. Άγνωστο όμως πότε και κάτω από ποιες προϋποθέσεις. Οπωσδήποτε από τους πρώτους χριστιανούς κατοίκους του χωριού, που φέρεται να εγκαταστάθηκαν πριν από περισσότερους από έξι αιώνες. Το ενδεικτικό στοιχείο που φέρει η οικοδομή είναι ότι τα θεμέλιά της και λίγο πιο πάνω από αυτά, αποτελούνται από μεγάλους πωρόλιθους για τους οποίους υπάρχει πληροφορία ότι προέρχονται από την Ιερή Άλτη της Αρχαίας Ολυμπίας. Έχει επισκευασθεί αρκετές φορές, τόσο λόγω της φθοράς του χρόνου, όσο και λόγω της αντίστασή της στις επιθέσεις των Τουρκαλβανών Λαλαίων. Στο μέτωπο της εισόδου του Ναού αναγράφεται μια από τις επισκευές που έγιναν το 1829.

Ο ναός, όπως όλοι οι ναοί, χωρίζεται στο Ιερό, από το τέμπλο, τον κυρίως ναό, το γυναικωνίτη και το πίσω μέρος του ναού. Η είσοδος είναι από τη βόρεια πλευρά του.

Τα σκαλοπάτια για να μπεις στο Ιερό είναι από ροζ μάρμαρο, που ίσως και αυτά να έχουν την προέλευσή τους από την Ιερή Άλτη.

Στο ιερό υπάρχουν τα σκεύη για τις ιεροτελεστίες. Δωρεές ξενιτεμένων πατριωτών. Στο εσωτερικό του Ναού εντυπωσιάζει το τέμπλο, ο δεσποτικός ξυλόγλυπτος θρόνος, το προσκυνητάρι.

Δίπλα από το προσκυνητάρι, είναι το κουβούκλιο με τα ιερά λείψανα Αγίων. Τμήματα από τα σώματα των Αγίων Αναργύρων, του Αγίου Παντελεήμονα, του Ιωάννη του Προδρόμου, του Αγίου Τρύφωνα, της Αγίας Αικατερίνης, του Αγίου Ερμογένους και Ιωακείμ, δωρεά του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως στον ιερέα του χωριού Παπαντώνη κατά την επίσκεψή του, πριν την Επανάσταση, στην Κωνσταντινούπολη. Τα λείψανα είναι θαυματουργά, αρκεί να πιστέψει κανείς στην δύναμή τους. Στο βάθος, ο γυναικωνίτης. Οι θέσεις των γυναικών. Δείγμα της απόλυτης ανδροκρατίας. Από την οροφή του Ναού κρέμονται ωραίοι πολυέλαιοι, δωρεές και αυτοί πατριωτών.

Α. Ο Άγιος Νικόλαος

Στην ιστορία του διπλανού χωριού Μηλιές αναφέρεται ότι από τη σύστασή του σαν συνοικισμός, το 1707, και μέχρι τα τέλη περίπου του 19ου αιώνα δεν υπήρχε άλλη εκκλησία στην περιοχή εκτός από τον Άγιο Νικόλαο. Στον Άγιο Νικόλαο εκκλησιάζονταν οι άνθρωποι της περιοχής.

Στο δεξιό μέρος του τέμπλου υπάρχει ο θρόνος του Αγίου μας. Του Γέρου μας, όπως τον αποκαλούμε. Στέκει αυστηρός και επιβλητικός. Παρακολουθεί κάθε σκέψη, πράξη και συμπεριφορά μας. Προστάτης μας. Ζητάμε τη βοήθειά του και μας την παρέχει απλόχερα, μ’ όλη την αγιότητά του και τη θαυματουργή του δύναμη. Τον έχουμε μέσα στην ψυχή μας. Τον θεωρούμε δικό μας. Σε κάθε βήμα μας, τον θέλουμε δίπλα μας. Άγγελο και προστάτη μας.

Η μορφή του σε σαγηνεύει. Στεκόμαστε μπροστά του, με χαμηλωμένα μάτια και του ζητάμε να μας συγχωρέσει για κάθε μας παράπτωμα και να βάλει το χέρι του απάνω μας, να μας απαλλάξει από κάθε πειρασμό. Η Εικόνα είναι πολύ παλιά. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή ημερομηνία που ο εμπνευσμένος δημιουργός, την απέδωκε στο προσκύνημά μας.

Με το σεβασμό που του αποδίδουμε προσπαθούμε να διατηρούμε τη μορφή του μέσα μας και να του αφιερώνουμε την αγάπη μας. Οι πατριώτες τον έχουν ντύσει με αργυρή φορεσιά. Είναι η έλξη που τραβάει κάθε ξενιτεμένο να γυρίσει για να απονείμει το σεβασμό και την αγάπη του.

Β. Η Εικόνα της Παναγίας με τον Γιο της αγκαλιά

Εκφράζει τον ψυχικό δεσμό της μάνας προς το παιδί της. Την γλυκύτητα, την ανθρώπινη πλευρά και το φως της θεότητας. Επιβλητική εικόνα. Καθρεπτίζει την αγιότητα του προσώπου Της. Την αγνότητα της θείας Παρθένας. Την γλυκύτητα των αισθημάτων προς τον άνθρωπο. Ο δημιουργός της κατάφερε να αποτυπώσει το Θείο Πνεύμα που ενσαρκώνει. Ακούει κάθε παράκληση, κάθε αίτημα. Ακούει και βλέπει τους ψιθύρους και αναστεναγμούς, τον πόνο της καρδιάς κάθε μάνας, τις ικεσίες και τα κλάματα, τη βουβή σιωπή και το βούρκωμα των ματιών, την προσευχή κάθε ανθρώπου για το παιδί του και την επιθυμία του για τη ζωή και το θάνατο. Κι Εκείνη, με τη μητρική αγάπη της και την πλατειά συμπόνια της παρακαλεί για όλους το Γιο της, που είναι η ελπίδα του κόσμου. Σκορπίζει ανάμεσα στους ύμνους και τις προσευχές πίστη θερμή, αγάπη, παρηγοριά και δύναμη.

Και η Εικόνα της Παναγίας είναι πολύ παλιά. Έχει δημιουργηθεί από άνθρωπο που είχε μέσα του τη βαθειά πίστη και έμπνευση ν’ αποτυπώσει απάνω στο σανίδι τα θεία αισθήματα και το βασιλικό διάδημα που φέρει στην κεφαλή. Με φόβο και σεβασμό την πλησιάζουμε, της λέμε κάθε θέλησή μας και κάθε παράπονό μας. Επικαλούμαστε τη Θεία Δύναμή της. Και σαν ευχαρίστηση, ταπεινή προσφορά και αφοσίωση για την βοήθειά της, της έχουμε προσφέρει το αργυρό της περίβλημα.

Την περιφέρουμε στο χωριό κατά τη γιορτή της Ζωοδόχου Πηγής, να χαρίσει σαν πηγή Ζωοφόρος, ζωή Ειρήνης, Αγάπης και Υγείας. Την υποδέχονται όλα τα σπίτια με κεριά και λιβάνι, αλλά κυρίως με βαθειά κατάνυξη. Στρώνουν χαλιά να περάσει η Πλατυτέρα. Η Βασίλισσα του Ουρανού και της Γης.

Γ. Η Εικόνα του Χριστού

Με μεγαλοπρέπεια και αγνότητα. Η πληρότητα που ακτινοβολεί. Η σύζευξη μορφής και νοήματος, που χαρίζει σ’ όσους στέκονται απέναντι της λύτρωση, γνώση πνευματική και ηθική ανάταξη. Αποτυπώνει τη σωτηριακή σχέση του Θεού με τον άνθρωπο. Η Εικόνα συμμετέχει όπως όλη η δημιουργία στο άκτιστο φως του Θεού και ακτινοβολεί τη δόξα του απεικονιζόμενου πρωτοτύπου. Αξιόλογη Εικόνα. Παλαιό δημιούργημα. Απεικονίζει τη θυσία του Θεού για το ομοίωμά του, τον άνθρωπο. Ασημωμένη από Δουκαίους, που όσο μακριά και αν βρίσκονται, δεν ξεχνούν τη γεννέτειρά τους. Δεν ξεχνούν τις Εικόνες κάτω από τις οποίες προσευχήθηκαν να τους βοηθήσουν.

Δ. Η Εικόνα του Ιωάννη του Προδρόμου

Στη συνέχεια είναι η Εικόνα του Ιωάννη του Προδρόμου με την κεφαλή του επί του πινακίου. Θυσία στον αγώνα του κατά της διαφθοράς. Την επικράτηση της ηθικής και του φωτός, που θα φωτίζει τον κόσμο με τον ερχομό του όπισθεν του ερχομένου, του Σωτήρος Χριστού.

Το βίωμά του ήταν ο δρόμος για την επικράτηση του δικαίου, από την έλλειψη του οποίου πάσχει η ανθρωπότητα. Δείχνει τη δύναμη να υποστεί το μαρτύριο για την πίστη που είχε στη θεϊκή αποστολή Του. Αστέρας εωθινός μέσα στη διαφθορά. Ήλιος που λάμπει στο Ναό του Θεού.

Ε. Η Εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους

Αγαπητός και σεβαστός Άγιος του χωριού μας. Πολλές φορές έχει δείξει την αγάπη Του στο χωριό μας. Με τη θαυματουργή Του δύναμη το βοήθησε στις δύσκολες στιγμές, το απάλλαξε από τις αρρώστιες που είχαν πέσει στο χωριό. Έχει δεσμό μαζί μας βαθύ, γι’ αυτό και τον τιμούμε και στη μνήμη του τον περιφέρουμε στο χωριό να του χαρίζει υγεία.

Υπάρχουν και άλλες εικόνες, μικρές και μεγάλες, αφιερώματα πατριωτών.

- Στο ψηλότερο σημείο του Τέμπλου το Μάτι του Θεού. Του Δικαιοκρίτη και παντοδύναμου που στέκεται άγρυπνος πάνω μας και θωρεί τους πάντες και τα πάντα. “Ος τα πανθ’ ορά”.

- Πιο κάτω το Δωδεκάορτο. Με τους δώδεκα Αποστόλους. Ανανεώθηκαν με προσπάθειες και χρήματα πατριωτών και ενέργειες του Συλλόγου μας.

Στο τέμπλο μπροστά στις εικόνες κρέμονται τα κανδύλια που υπενθυμίζουν το φως το ανέσπερον, που σκόρπισε με τον ερχομό του ο Χριστός, για φώτιση του ανθρώπου και καθοδήγησή του στο σωστό δρόμο. Και από κάτω τα μανουάλια για τα κεριά που προσφέρει ο κάθε πιστός. Δείγμα ευλάβιας προς τις Εικόνες.

Σ’ αυτό το χώρο. Σ’ αυτήν την Εκκλησία που μέσα της κρύβει ιστορία αιώνων, νιώθει ο προσκυνητής την κρυφή ανατριχίλα του ανθρώπου για το μεταφυσικό. Το ανήσυχο μάτι της ψυχής, ξεφεύγει από την ανθρώπινη βούληση και πλανιέται στο χώρο που σε συνεπαίρνει.

Είναι μεγάλη προσφορά της Εκκλησίας με τον Άγιο Νικόλαο, για να διατηρήσουν οι κάτοικοι στους χαλεπούς καιρούς, που περνούσαν, την πίστη τους και την ελληνική συνείδησή τους.

Γύρω από την Εκκλησία υπάρχει από την ύπαρξή της το Νεκροταφείο. Επικρατεί η γαλήνη. Οι σταυροί σημαδεύουν τα μνήματα και σκορπά τη θλίψη στον κάθε επισκέπτη. Φυλάει τα κόκκαλα των νεκρών που έλυωσαν στα σπλάχνα του. Κιβωτός ψυχής και ζωής, του νου και της σκέψης. Στον Άγιο Νικόλαο εκτελούσαν τα εκκλησιαστικά τους καθήκοντα, τις χαρές και τις λύπες τους, όλοι οι κάτοικοι της περιοχής, τους γάμους τους, τα βαφτίσια κι εκεί έθαβαν και τους νεκρούς τους.

Δεν προσέφερε μόνο πνευματική βοήθεια η Εκκλησία μας. Δεν πότιζε μόνο με το γάλα της ορθοδοξίας τους χριστιανούς. Ήταν και ο στυλοβάτης της περιοχής στον αγώνα κατά των τυράννων. Είναι συνδεδεμένη με τον αγώνα της περιοχής με τον αγώνα του Έθνους για την απαλλαγή του από την τυραννία των Τουρκαλβανών Λαλαίων. Όπως αναφέρει ο αείμνηστος πατριώτης Αθανάσιος Βακαλόπουλος στο βιβλίο του “Η Αλήθεια”, γύρω από την Εκκλησία υπήρχαν πολεμίστρες από τις οποίες έγιναν σκληρές μάχες, για να καταλήξουν στην τελική μάχη του Πουσίου την 21η Ιουνίου 1821 και τη νίκη.

Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον έπαιρναν τις πρώτες κατευθύνσεις τους τα Δουκιωτόπουλα. Εκεί αναβαφτίζονταν στα νάματα της Χριστιανοσύνης και του Ελληνισμού. Από τη μικρή ηλικία οι γονείς κατεύθυναν τα παιδιά τους στο ιερό οικοδόμημα να προσφέρουν οιαδήποτε βοήθεια στη λειτουργία του. Όλα τα παιδιά με χαρά και προθυμία πήγαιναν πρωί πρωί και συναγωνίζονταν ποιος θα χτυπήσει τις πρώτες καμπάνες. Ποιος θα βοηθήσει τον παπά στις μικροεξυπηρετήσεις. Ποιος να βγει με τα μανουάλια. Όταν άρχιζαν να διαβάζουν, ο παπάς τα έβαζε να διαβάζουν κομμάτια από τους ψαλμούς, να βοηθούν τους ψάλτες. Να κρατάνε το ίσο στην ψαλμωδία. Να πουν το Πιστεύω. Να πουν το Πάτερ Ημών. Να διαβάσουν τον Απόστολο, αφού φιλήσουν το χέρι του παπά. Από μικρή ηλικία συνδέονταν με το χώρο της Εκκλησίας και το πνεύμα που έπνεε εκεί. Εμπνέονταν το σεβασμό που έπρεπε να έχουν προς κάθε άνθρωπο. Αποτελούσε την προπαιδεία για να μπορούν να ακολουθήσουν το δρόμο της προόδου και δημιουργίας.

Το παράδειγμα το έδιναν οι άνδρες και οι γυναίκες. Ενδιαφερόνταν να στέκει η Εκκλησία στο επίπεδο της ιερότητάς της. Οι γυναίκες φρόντιζαν για την καθαριότητα του Ναού, οι άνδρες για τη συντήρηση της οικοδομής. Κάθε Σάββατο και περισσότερο τις μεγάλες γιορτές και τα ψυχοσάββατα, στον εσπερινό, γινόταν συναγωνισμός μεταξύ των γυναικών, ποια θα φτιάσει και θα στολίσει καλύτερα τα πιάτα με τα κόλυβα, που τα πήγαιναν για να ευλογηθούν για τις ψυχές εκείνων που είχαν φύγει από τον κόσμο, όχι όμως από τη ζωή των συγγενών.

Οι καμπάνες καλούσαν την Κυριακή και τις άλλες γιορτές στο Ναό του Θεού. Καλούσαν κάθε πρωί τα παιδιά να τρέξουν στο σχολείο. Στην Εκκλησία συντηρείται και διατηρείται το άσβεστο φως της ελπίδας. Είναι το πιο ενδόμυχο στοιχείο της ανθρώπινης προσωπικότητας. Η σχέση με το Θείο βρίσκεται στον εσωτερικό πυρήνα του βίου μας.

Όλη αυτή η συμπεριφορά δημιουργούσε στα παιδιά περιβάλλον καθοδηγητικό για τη ζωή τους. Ήταν η πρώτη πνευματική πηγή και καθοδήγηση.

Η Εκκλησία του Αγίου Νικολάου δεν ήταν μόνο τόπος θρησκευτικότητας. Ήταν και τόπος που οι χριστιανοί της περιοχής εύρισκαν καταφύγιο και στήριξη. Ήταν ο σύνδεσμος των χριστιανών της περιοχής με την κορυφή της Χριστιανοσύνης. Οι παπάδες του Αγίου Νικολάου στάθηκαν στυλοβάτες. Έφτασαν μέχρι την Πόλη να δώσουν πληροφορίες και να πάρουν οδηγίες για την αντιμετώπιση της τυραννίας. Μεγάλο παράδειγμα, ο Παπαντώνης. Ο θαραλέος παπάς που έφθασε μέχρι το Βεζύρη και το Σουλτάνο και κατόρθωσε ν’ αποσπάσει ευνοϊκά για το Δούκα και την περιοχή προνόμια. Ο Πατριάρχης τον εφοδίασε με δώρα που βοήθησαν στην ενίσχυση της πίστης. Του δώρησε τα λείψανα των Αγίων τα οποία βρίσκονται στα χέρια των απογόνων του. Στην οικογένεια Παπαγεωργίου, η οποία πρόσφατα τα παρέδωσε στον Άγιο Νικόλαο.

 

* Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο «Η ιστορία του χωριού Δούκα – Ηλείας» του επίτιμου δικηγόρου Κωνσταντίνου Ιωάννου Γκοτζιά.