Μετανάστευση

Ο Κων/νος Παπαρηγόπουλος στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους Δ' τόμος, σελ. 273, αναφέρει:

“Η Ελληνική φυλή είχε ανέκαθεν τυχοδιωκτικό χαρακτήρα. Από των αρχαιοτάτων χρόνων, όπως και σήμερον, ουδέποτε ηρκέσθη εις την ιδίαν αυτής χώραν, αλλ’ εζήτησε, αείποτε στάδιον ενεργείας ευρύτερη, ευπορότερον, ασφαλέστερον εντεύθεν οι πολυάριθμοι αυτής από των προϊστορικών χρόνων αποικίαι, ως εκ των οποίων έτι επί της ακμής του αρχαίου Ελληνισμού ηλαττούτο ο ενεργητικός, ελεύθερος, γνήσιος αυτής πληθυσμός. Το τυχοδιωκτικό αυτό πνεύμα, το οποίον μέχρι της σήμερον αποτελεί ένα από των κυριοτέρων χαρακτήρων του Έθνους ημών”.

Είναι η εικόνα που δίνει μια φυσιογνωμία που χάρισε στον Ελληνικό λαό την ιστορία του.

Ο Ελληνικός λαός στις δύσκολες στιγμές πάντοτε εύρισκε διέξοδο στην αναζήτηση άλλου τόπου να εκδηλώσει την δυναμικότητα και τη δημιουργία του. Προσπαθούσε ν’ ανεύρει λύσεις στα προβλήματα, καλύτερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης.

Η ζωή στο Δούκα άρχισε να μην ικανοποιεί τους κατοίκους. Οι συνθήκες ζωής άλλαξαν ροή. Το περιβάλλον πρόβαλε θολό. Με αίσθηση προοπτικής άρχισαν πριν το τέλος του 19ου αιώνα να βλέπουν νέους ορίζοντες δημιουργίας και προόδου. Άρχισε η μετανάστευση.

Οι Δουκαίοι είχαν και έχουν μέσα τους μια εσωτερική δομή της πνευματικής καλλιέργειας, είτε είναι στο χωριό είτε είναι σκορπισμένοι. Μ’ αυτό το πνεύμα και τον πολιτισμό που είχε δημιουργηθεί, βρίσκουμε τη μεγάλη κληρονομιά μας. Οι έμποροι που είχαν καταστήματα στο χωριό και διακινούσαν το εμπόριο σ’ όλη την περιοχή, μετακινήθηκαν σε πιο προσοδοφόρα κέντρα. Οι επιστήμονες και εκείνοι που αγαπούσαν την ανώτερη μόρφωση δεν απεμπόλησαν την προσπάθειά τους, ωθούμενοι από το κλίμα που επικρατούσε.

Ο δρόμος, βέβαια, ήταν δύσκολος, γιατί τα μέσα ήσαν πενιχρά και η ζωή δύσκολη. Η κάθε όμως οικογένεια ήθελε κι επιδίωκε ν’ αποκτήσει έναν επιστήμονα με όποιες θυσίες μπορούσαν να υποβληθούν. Πολλοί μπήκαν στον αγώνα και ευόδωσαν το σκοπό τους.

Ακολούθησαν τα κλασικά επαγγέλματα. Του γιατρού, του δικηγόρου, του εκπαιδευτικού. Πολλοί έπεσαν θύματα στο βωμό της προσπάθειάς τους κι έφυγαν από τον κόσμο στη νεανική τους ηλικία. Ένας άλλος κλάδος που ακολουθούσαν ήταν ο στρατιωτικός, στον οποίο ευδοκίμησαν και ανέβηκαν στ’ ανώτατα αξιώματα.

Ο στενός ορίζοντας του χωριού για δραστηριοποίηση, έσπρωξε πολλούς στην εσωτερική αλλά και εξωτερική μετανάστευση. Πολλοί νέοι, αμούστακα παιδιά, πήραν των ομματιών τους και έφυγαν μακριά από την πατρίδα. Σ’ έναν κόσμο μακρινό κι άγνωστο, με διαφορετική ζωή και νοοτροπία. Οι περισσότεροι δεν ξαναγύρισαν στην πατρίδα παρά τη μεγάλη νοσταλγία τους. Δεν ξεχνούσαν όμως τη γενέτειρά τους. Δεν ξεχνούσαν τους γονείς. Δεν ξεχνούσαν τις αδελφές που περίμεναν βοήθεια, περίμεναν τα δολάρια για την προίκα από τον θείο από την Αμερική. Αγωνίστηκαν, θυσιάστηκαν, πρόκοψαν, έγιναν εργοδότες, αφεντάδες με καταστήματα, ξενοδοχεία, με εκτίμηση και κύρος. Τ’ όνομα της Ελλάδος έγινε ξακουστό για την εντιμότητα των παιδιών της, την εργατικότητα και αποδοτικότητά τους. Έγιναν σεβαστοί στην κοινωνία της νέας τους πατρίδας, αλλά δεν ξέχασαν τον τόπο που τους γέννησε, τον τόπο που είδαν το φως. Όσο μακριά κι αν ήσαν, όσα χρόνια και αν πέρασαν, μέσα στη ψυχή τους ήταν η πατρίδα. Στο μυαλό τους πάντα ήταν η Ελλάδα, η νοσταλγία.

Είναι υποχρέωση ν’ αναφέρουμε τη μνήμη όσων τουλάχιστον γνωρίζουμε:

Γεώργιος Αναστάσ. Καραβέλας, ένας πατριώτης που το Δούκα ήταν μέσα στη ζωή του. Δημήτριος Αναστ. Καραβέλας, Δημήτριος Νικ. Καραβέλας, τρία παιδιά του παπά του χωριού μας του Ιωάννου Παπακωνσταντίνου. Ο Κων/νος, ο Πάνος, ο Αλέκος που δεν γύρισαν στον τόπο τους. Τα παιδιά του Αναστ. Χαριτόπουλου, ο Δημήτριος Καπογιάννης που δεν άντεξε την ξενιτιά και γύρισε στο χωριό. Τα παιδιά του Σωτήρη Γεωργακή. Και άλλα παιδιά που δεν είναι γνωστά φανερώνουν την αιμοραγία, τη δύναμη που έφυγε νωρίς από το χωριό και το στέρησε από τη δημιουργία τους.

Αλλά και το εσωτερικό της πατρίδας απορρόφησε την δύναμη του χωριού μας. Σκόρπισαν σ’ αναζήτηση νέων τόπων εργασίας και δημιουργίας. Και δεν υστέρησαν όπου και αν πήγαν. Με όπλο το Δουκιώτικο πνεύμα και το δυναμισμό τους, αναμίχτηκαν σ’ όλα τα επαγγέλματα, με κάθε δουλειά. Δούλεψαν μ’ εντιμότητα και πρόκοψαν.

Στον Πύργο μετακόμισαν οι Κουμπαταίοι και μετέφεραν το εμπόριό τους, οι αδελφοί Κανελλόπουλοι που κι αυτοί ανέπτυξαν εμπόριο στον Πύργο, με παρουσία αξιόλογη και σεβαστή. Οι Βαρουξαίοι ασχολήθηκαν με τον τύπο, το ίδιο και ο Αύγουστος Καπογιάννης που ακόμη συνεχίζουν τη δράση τους κι έχουν δύναμη και φωνή σ’ όλη την Ηλεία. Στην Πάτρα, στον ξενοδοχειακό κλάδο, ασχολήθηκαν Δουκαίοι με τους Κωνσταντόπουλους, τους Κοτζαίους και τους Καραμεραίους. Η παρουσία τους είχε βαρύτητα, κύρος, εκτίμηση και επιβολή.

Στην πρωτεύουσα, στο κέντρο και τις συνοικίες, διέπρεψαν ο Αριστείδης Βαρουξής, με το εστιατόριο "ΗΒΗ" στην πλατεία της Ομόνοιας, στην καρδιά της Αθήνας, ο Αντώνης Δημητρακόπουλος επιφανής επιχειρηματίας στα Χαυτεία, ο Γεώργιος Βαρουξής στην πλατεία Αμερικής, ο Γεώργιος Λέων. Ροδόπουλος με το μεγάλο εστιατόριο "Η ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ" στην πλατεία Αμερικής. Οι Δημακόπουλοι στον Πειραιά κινούσαν τις μεταφορές. Ο Ευθύμιος Γ. Κανελλόπουλος με το μεγάλο κατάστημα στο Ψυχικό. Ο Ιωάννης Χρ. Κανελλόπουλος με αξιόλογον κατάστημα στο Αιγάλεω. Ο Πανάγος Δημητρακόπουλος με εμπόριο τροφίμων στους Αγίους Αναργύρους. Ο αείμνηστος Σπύρος Δ. Σπηλιόπουλος με μεγάλο εμπορικό κατάστημα στην οδό Πατησίων, που το συνεχίζει ο οικονομολόγος γιος του Γεώργιος. Τ’ αδέλφια Νικόλαος και Φώτιος Χατζόπουλοι είχαν υποδηματοποιείο. Καθώς και πολλοί άλλοι αξιόλογοι πατριώτες οι οποίοι διέπρεψαν σ’ άλλους τομείς.

Στις επιστήμες διέπρεψαν οι: Κων/νος Α. Χρυσανθακόπουλος, δικηγόρος με βαρύτητα και κύρος, γενικός διευθυντής των μονοπωλείων του Κράτους. Οι Χρήστος και Γεώργιος X. Χρυσανθακόπουλοι, εργάτες της Θέμιδος. Ο Πανάγος Κ. Ροδόπουλος, Πρόεδρος Εφετών, Γεώργιος Κ. Ροδόπουλος, Σπυρίδων Βαρουξής (Πέπος) ένας από τους σημαντικότερους ανθρώπους στο φορολογικό τομέα, του οποίου το σύγγραμμα γύρω από τη φορολογία ήταν ο κώδικας των εφοριών. Ο Χαρίδημος Βαρουξής, συμβολαιογράφος, που το αρχείο του περιείχε όλη την κίνηση των ακινήτων.

Ο Επαμεινώνδας Αρ. Χατζόπουλος, αξιόλογος γιατρός, ο αδελφός του Νικόλαος, με σπουδές στο εξωτερικό. Ο Παναγιώτης Παναγούλης που έκανε άριστες διαγνώσεις. Ο Κων/νος Σπηλιόπουλος, που σαν γιατρός της περιοχής, άφησε άριστα ίχνη στο πέρασμά του.

Οι νεώτεροι, που συνεχίζουν το σωτήριο έργο τους, Ανδρέας Διον. Χατζόπουλος, Κων/νος Δούρος, ο θερμός πατριώτης Σπύρος Παπαγεωργίου.
Στον τομέα της Θέμιδος εκτός από τους παλαιότερους Ανδρέα Γ. Ζαφερόπουλο, Κων/νο I. Γκοτζιά, Αθανάσιο Γ. Ασημακόπουλο, Λουκά Μ. Μιχαλόπουλο, Κων/νο Π. Ροδόπουλο, Νικολέτα Βακαλοπούλου, Μάριος Διον. Χατζόπουλο, Εισαγγελέα Εφετών, και άλλοι νέοι εκκολάπτονται.

Στον επιστημονικό τεχνικό τομέα αναδείχθηκαν τα παιδιά του αείμνηστου Νικ. Νικολόπουλου. Μεγακλής Νικολόπουλος, μηχανολόγος ηλεκτρολόγος, Παναγιώτης Νικολόπουλος, καθηγητής του Πολυτεχνείου, που έφυγαν και τα δύο πρόωρα. Διονύσιος Σπυρ. Σπηλιόπουλος μηχανολόγος του Ε.Μ. Πολυτεχνείου. Στη Χημεία, ο Δημοσθένης Παπακωνσταντίνου.

Στο δημόσιο τομέα, ο Ζαφείριος Παπαμιχαλόπουλος, γενικός διευθυντής του Υπουργείου Εμπορίου και πρόεδρος της Α.Δ.Ε.Δ.Υ., Κων/νος Αθ. Βακαλόπουλος, οικονομικός διευθυντής στα ταμεία, Νικόλαος Λουκά Μιχαλόπουλος, που κοσμούσε με το ήθος του το οικονομικό τμήμα του Οργανισμού Σιδηροδρόμων Ελλάδος.

Η εκπαίδευση είχε το Γυμνασιάρχη Μιχάλη Μιχαλόπουλο, και επί χρόνια Πρόεδρο του Συλλόγου των απανταχού Δουκιωτών, την Γεωργία I. Κανελλοπούλου, την Μαρίνα Βακαλοπούλου. Στη πρωτοβάθμια, τον αείμνηστο Ζαχαρία Χρυσανθακόπουλο, τον Ηλία Γ. Λιακόπολο, την Αγλαΐα Τριαντοπούλου. Ο Ανδρέας Μ. Παπακωνσταντίνου, μαθηματικός, καθώς και ο Γιαννόπουλος Κων/νος.

Ο στρατιωτικός τομέας "τράβαγε" τους Δουκιώτες κι ανέδειξε πολλούς που ανέβηκαν στα υψηλότερα αξιώματα και προσέφεραν μεγάλες υπηρεσίες στην πατρίδα. Γεώργιος Ανδρ. Ζαφειρόπουλος, στρατηγός και υπουργός Αγορανομίας, Πανάγος Ζαφειρόπουλος, Βασίλειος Κ. Τσίλος - Χατζηβασιλείου, υποστράτηγος, Νικόλαος Π. Μάρρας, αντιστράτηγος, ανώτατο στέλεχος του Στρατού. Αριστείδης Επαμ. Χατζόπουλος, ταξίαρχος. Οι συνταγματάρχες Διονύσιος Ανδρ. Χατζόπουλος, Ιωάννης Λ. Μιχαλόπουλος.

Στην αεροπορία, Δημήτριος Ν. Παντελής, ανώτατο στέλεχός της. Στην Αστυνομία, ο Κων/νος Ιωάν. Φραγκούλης, ταξίαρχος, άφησε ανεξίτηλα τα ίχνη του για την εντιμότητα και τον ακέραιο χαρακτήρα του.

Στον Ταχυδρομικό κλάδο, τ’ αδέλφια Δημήτριος και Θεόδωρος Π. Τριαντόπουλοι, Ιωάννης Κων. Σπυρόπουλος που ανέβηκαν στα υψηλότερα σκαλοπάτια του τομέα τους.

Και η φυγή αυτή συνεχίζεται. Έγινε ένα πάθος. Κάθε παιδί που μεγαλώνει (αγόρι και κορίτσι) αποβλέπει πως θ’ ανοιχτεί σ’ ευρύτερους ορίζοντες, πως θα φτερουγίσει σ’ άλλα μέρη, σ’ άλλους τόπους, να δουλέψει, να γίνει κοινωνικό κύτταρο, κοινωνικός φορέας παραγωγής και προόδου.

Και φεύγει πάντα το παιδί με τον πόνο του πατέρα που αποχωρίζεται το σπλάχνο του, μια βαθιά μαχαιριά στην καρδιά του και τα δάκρυα της μάνας του που το σφίγγει δυνατά στην αγκαλιά της και δεν θέλει να φύγει από κοντά της. Το μόνο που μπορεί να του δώσει είναι η ευχή της κι ένα φυλακτό να το έχει μαζί του να τον φυλάει. Ψιθυρίζοντας τρεμουλιαστά τα λόγια του ποιητή:

"Παιδί μου, ώρα σου καλή στο δρόμο της ζωής σου. Να χαίρεται τον έρωτα της φύσης η ψυχή σου. Μη σε τρομάζουν οι φωνές που θα βρεθούν μπροστά σου. Βάλε σκοπό στο διάβα σου, πυξίδα στα φτερά σου. Μη στέκεσαι στο δρόμο σου, όσο μπορείς περπάτα. Ψάξε να βρεις που σ’ οδηγεί ο νους σου και η ψυχή σου. Με οδηγό την αγάπη σου χωρίς δόλο και μίση".

Τα Δουκιωτόπουλα δεν υστέρησαν σε κανέναν τομέα που αναμείχθησαν. Αναδείχτηκαν διαλεχτοί και αποδοτικοί επιστήμονες και αξιωματούχοι. Γιατροί με φήμη, για την επιστημονική κατάρτιση και προπαντός ανθρωπιά. Μεγακλής Νικολετόπουλος, μ’ επιστημονικό κύρος, Γεώργιος Κανελλόπουλους, που όλη του τη ζωή την αφιέρωσε στην εξυπηρέτηση των συνανθρώπων του. Όλοι τον λάτρευαν για τη βοήθεια που προσέφερε σε κάθε αδύνατο. Τα παιδιά του ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο. Ο Ανδρέας, φοιτητής ιατρικής, έπεσε θύμα της προσπάθειάς του, πριν ακόμα μπορέσει να προσφέρει τις υπηρεσίες του. Ο Γιάννης αναδείχτηκε αξιόλογος καρδιολόγος εγκατεστημένος στο Ψυχικό.

Η όλη αυτή μετακίνηση απ’ όλα τα χωριά, υστέρησε τον τόπο από το δυναμικό του, από τη βάση της οικονομικής παραγωγής, την ευρωστία του κοινωνικού ιστού. Το χωριό μας δυστυχώς υπέστη στράγγιση εγκεφάλων και πλήρη αποξήρανση. Τα σκορπισμένα νειάτα πήραν μαζί τους το Δουκιώτικο πνεύμα, το καλλιέργησαν κι ανθεί.

Ο πόθος κάθε Δουκιώτη είναι πάλι να ξαναζωντανέψει το χωριό μας. Ας γίνει η ευχή πραγματικότητα.

Ποτέ δεν αποκόπηκαν από το χωριό. Ποτέ δεν ένιωσαν το χωριό μακριά από τη σκέψη τους, την καρδιά τους. Κρατήθηκε μέσα τους η εικόνα του χωριού. Οι δρόμοι, τα σπίτια, τα δέντρα, οι άνθρωποι. Είναι οι ρίζες που τους τρέφουν και τους κατευθύνουν. Ζουν τα ήθη, τα έθιμα, τους τρόπους και τις ιδέες του χωριού. Δεν ξεριζώνονται, μένουν μέσα τους σαν παρακαταθήκη του τόπου μας.

Το χωριό μας έφτασε σε ακμή και τώρα παρακμάζει. Ποτέ όμως δεν πέθανε, ούτε θα πεθάνει. Κύκλος είναι θα περάσει. Αισθάνεται υπερήφανο, για το μορφωτικό και κοινωνικό έργο που έχει προσφέρει.

Δεν προέρχεται από εγωιστική εκδήλωση η αναφορά, τι πρόσφερε το Δούκα κατά τους χρόνους της σκλαβιάς και μετέπειτα.

Υπάρχουν ολόκληρες γενιές χωριών που αναγνωρίζουν την προσφορά κι εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους. Αν διαβάσει κάποιος την ιστορία του χωριού Μηλιές Ηλείας, θα βρει, τι ήταν το Δούκα και τι έχει προσφέρει σ’ ολόκληρη την περιοχή.

Αναφέρεται: "Το χωριό Δούκα αποτελεί μοναδική εξαίρεση σ’ ολόκληρο το Νομό Ηλείας και από απόψεως μορφωτικού επιπέδου. Οι κάτοικοι του Δούκα ήσαν εγγράμματοι και κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, εχρησιμοποιούντο ως γραμματείς των Τουρκαλβανών Λαλαίων και συνέβαλαν ιδιαιτέρως μετά την απελευθέρωση, εις την μορφωτική καλλιέργεια και ανάπτυξη των κατοίκων. Μέχρι το έτους 1895 έστελναν τα παιδιά τους εις το Δούκα εις το οποίο λειτουργούσε Δημοτικό ή Αλληλοδιδακτικό, όπως ονομάζονταν”.

Οι κάτοικοι των Μηλειών εξυπηρετούντο, από εκκλησιαστικής απόψεως, από τον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου Δούκα. Όλοι οι κάτοικοι των Μηλειών οι αποθανόντες προ του 1863 έχουν ενταφιασθεί στο Νεκροταφείο Δούκα. Και συνεχίζεται.

Οι μπαρουτόμυλοι της Αύρας ιδρύθηκαν από τους Δουκαίους αδελφούς Βαρουξή (πρώην Σπηλιωτόπουλους). Τους Δουκαίους Κοροτζή, Κούκου-Ασημακοπούλου, Ιωάννου Ευθυμίου-Κακογιάννη, Παπαγεωργάκη κ.λπ.

Ο συγγραφέας Βύρωνας Δάβος, από το Πελόπιο, στα βιβλία του για την Ηλεία και τα χωριά της Ηλείας αναφέρει: "Ένα χωριό κατοικούμενο από χριστιανούς στον περίγυρο του Λάλα, ήταν το Δούκα που είχε ιστορική ύπαρξη μάλλον παλαιά, από την Φραγκοκρατία. Το χωριό αυτό ακόμη και την εποχή της καθόδου των Τούρκων στο Λάλα ήταν το πλέον εξελιγμένο, γιατί κατοικούσαν εκεί εξέχουσες οικογένειες, οι οποίες σύμφωνα με αρχειακά στοιχεία εχρησιμοποιήθηκαν από τους αγάδες σε διοικητικές και συμβουλευτικές υπηρεσίες. Στα σεράγια των Λαλαίων αγάδων εισχώρησαν λόγιοι χριστιανοί οι οποίοι κατάγονταν από το Δούκα ή διέμεναν εκεί πριν την κάθοδο των Λαλαίων”.

Ευχαριστούμε για την αναγνώριση κι επιβεβαίωση της προσφοράς του Δούκα στην περιοχή.

Το Δούκα επεδίωκε τη σμίλευση συνειδήσεων, την καλλιέργεια χαρακτήρων και ενεργού κοινωνικής ευαισθησίας που προάγει την ατομική και κοινωνική ζωή.

Οι ευχές, οι διαπιστώσεις και αναμνήσεις δεν αρκούν. Πολλές φορές ξεθυμένουν και μένουν στο χαρτί. Μόνο το ζωντάνεμα και η συλλογική δουλειά μπορούν να δώσουν βοήθεια. Ας κινηθούμε.

Όσο ζεις άφωνος σαν το ψάρι, κανένας δεν σε πειράζει και κανένας δεν σε ενοχλεί.

 

* Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο «Η ιστορία του χωριού Δούκα – Ηλείας» του επίτιμου δικηγόρου Κωνσταντίνου Ιωάννου Γκοτζιά.